Wat is alopecia? Oorzaken, soorten en behandeling

Kort antwoord: Alopecia is de medische verzamelnaam voor haaruitval en omvat meerdere vormen met elk een andere oorzaak. Bij mannen is androgenetische alopecia het meest voorkomend, erfelijk en hormonaal bepaald; andere vormen, zoals alopecia areata, vragen een heel andere behandeling.

Je merkt dat je haar dunner wordt, of misschien zie je ineens een kale plek verschijnen. Alopecia is dan al snel het woord dat je tegenkomt, maar dat woord dekt lang niet één aandoening. De meest voorkomende vorm bij mannen verloopt geleidelijk en is erfelijk bepaald; andere vormen ontstaan plotseling of hebben een compleet andere oorzaak, zoals een overactief afweersysteem. Dit artikel legt uit wat alopecia precies is, welke soorten er bestaan, hoe je ze van elkaar onderscheidt en welke behandeling bij welke vorm hoort.

Wat is alopecia precies?

Alopecia betekent haarverlies of kaalheid en is een parapluterm, geen diagnose op zich. Onder die noemer vallen meerdere aandoeningen met elk een eigen oorzaak en een eigen aanpak. Androgenetische alopecia is verreweg de meest voorkomende vorm bij mannen: erfelijke, hormonaal bepaalde haaruitval die geleidelijk verloopt. Alopecia areata is een auto-immuunreactie waarbij het afweersysteem de eigen haarzakjes aanvalt, met vlekvormige kale plekken als gevolg.

Littekenalopecia, ook wel cicatriciële alopecia genoemd, ontstaat wanneer de haarzakjes zelf blijvend beschadigd raken, bijvoorbeeld door ontsteking, trauma of een huidaandoening, waardoor haargroei op die plek definitief stopt. Daarnaast bestaan er minder besproken vormen zoals telogeen effluvium, tijdelijke haaruitval die kan optreden na stress, ziekte of een ingrijpende gebeurtenis. Het cruciale punt is dat de oorzaak bepaalt wat werkt: een middel dat bij de ene vorm goed aanslaat, doet bij de andere helemaal niets.

Androgenetische alopecia: de meest voorkomende vorm bij mannen

Androgenetische alopecia ontstaat doordat dihydrotestosteron (DHT) gevoelige haarzakjes geleidelijk laat miniaturiseren. Dit gebeurt via het enzym 5-alfareductase, dat testosteron omzet in DHT, en treft vooral mannen met een erfelijke aanleg hiervoor. Uit onderzoek naar het mechanisme van mannelijke haaruitval blijkt dat deze miniaturisatie een vast, voorspelbaar patroon volgt, in kaart gebracht met de Norwood-schaal van stadium 1 tot 7. De haaruitval begint doorgaans bij de haarlijn, met kenmerkende inhammen, en bij de kruin. Deze vorm is progressief maar goed behandelbaar, vooral in de vroege stadia 1 tot 4. Dit is precies de vorm waar de behandeling van androgenetische haaruitval bij Fellos zich op richt, met finasteride, dutasteride en minoxidil. Meer weten over hoe deze vorm ontstaat? Lees ook over de oorzaken van haaruitval.

Alopecia areata: een andere aandoening met een andere aanpak

Alopecia areata is een auto-immuunziekte en heeft niets te maken met DHT of erfelijkheid op dezelfde manier als androgenetische alopecia. Het afweersysteem valt hierbij gezonde haarzakjes aan, waardoor er plotseling ronde, scherp afgebakende kale plekken ontstaan, meestal op het hoofd maar soms ook in de baard of wenkbrauwen. Uit een recente review blijkt dat alopecia areata ongeveer 2% van de mensen ooit in hun leven treft en op elke leeftijd kan voorkomen, ook bij jonge mannen. Het beloop is onvoorspelbaar: de aandoening kan vanzelf herstellen, maar ook terugkeren.

Belangrijk om helder te hebben: finasteride, dutasteride en minoxidil zijn niet bedoeld voor alopecia areata en zijn hier niet voor onderzocht of geregistreerd. Deze middelen grijpen aan op DHT of doorbloeding, niet op het auto-immuunproces dat bij alopecia areata de haarzakjes aanvalt. Behandeling van alopecia areata, bijvoorbeeld met corticosteroïden of immunotherapie, valt buiten wat Fellos aanbiedt. Bij vermoeden van deze vorm, plotselinge en ronde kale plekken, is de huisarts of dermatoloog het juiste aanspreekpunt.

Symptomen herkennen: hoe weet je welke vorm je hebt?

De manier waarop haaruitval zich ontwikkelt, verraadt vaak al om welke vorm het gaat. Androgenetische alopecia verloopt geleidelijk, begint bij de haarlijn of kruin, laat altijd een haarrand aan de achterkant intact en gaat niet gepaard met jeuk of ontsteking. Alopecia areata daarentegen ontstaat plotseling, met ronde of ovale kale plekken en een scherpe rand, soms voorafgegaan door jeuk of een tintelend gevoel, en kan ook de nagels aantasten met kleine putjes. Bij littekenalopecia oogt de huid op de kale plek vaak anders: glanzend, rood of ontstoken, en de haargroei komt op die plek niet meer terug. Twijfel je over welke vorm van toepassing is? Een arts kan dit met een lichamelijk onderzoek vaak snel vaststellen.

Wanneer naar de dokter?

Ga altijd naar de huisarts of dermatoloog bij plotselinge of vlekvormige haaruitval, bij jeuk, pijn of roodheid van de hoofdhuid, of bij haaruitval op ongebruikelijke plekken zoals wenkbrauwen, baard of lichaamshaar. Ook snel verergerende kaalheid of onzekerheid over de oorzaak is reden voor een afspraak. Volgens Thuisarts.nl is een medische beoordeling bij twijfel altijd de veiligste eerste stap, zeker omdat de behandeling per type volledig verschilt. Een verkeerde inschatting kost je tijd en, bij sommige vormen, mogelijk ook haarzakjes die niet meer herstellen.

Hoe helpt Fellos bij androgenetische alopecia?

Fellos richt zich uitsluitend op androgenetische alopecia en niet op andere vormen van haaruitval. Na een online intake beoordeelt een Nederlandse arts jouw situatie en bevestigt of het inderdaad om androgenetische alopecia gaat. Op basis daarvan volgt een persoonlijk behandelplan, meestal met finasteride en/of minoxidil, en bij onvoldoende effect eventueel dutasteride off-label. Uit onderzoek naar de effectiviteit van deze behandelopties blijkt dat resultaat meestal zichtbaar wordt na 3 tot 6 maanden, met maximaal resultaat na circa 24 maanden bij consistent gebruik. Wil je weten welk middel het beste bij jouw situatie past? Lees meer over het verschil tussen finasteride en dutasteride. Fellos' behandeling is nadrukkelijk niet geschikt en niet bedoeld voor alopecia areata of littekenalopecia.

De juiste diagnose is de eerste stap

Alopecia is geen eenduidige aandoening: de vorm bepaalt wat werkt. Bij erfelijke haaruitval, androgenetische alopecia, kan Fellos met bewezen medicatie en medische begeleiding op tijd ingrijpen, het liefst al in de vroege Norwood-stadia. Bij andere vormen van haaruitval, zoals alopecia areata of littekenalopecia, is een juiste diagnose door een arts de eerste en belangrijkste stap, voordat er aan een behandeling wordt gedacht.

‍